Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Araştırmaları Dergisi

Bu makale, Sabiha Sertel (1895–1968) ve Zekeriya Sertel'e (1890–1980) Sovyetler Birliği tarafından bağlanan "özel ferdi emeklilik maaşı"nı ve bu statünün oluşum sürecini tarihsel, siyasal ve kurumsal bağlamı içinde incelemiştir. Çalışmada, Sertellerin 4 Aralık 1945'te İstanbul'da Tan gazetesine yönelik saldırı sonrasında Türkiye'de maruz kaldıkları baskılar nedeniyle ülkeyi terk etmeleri ve bunu izleyen uzun süreli siyasi göç deneyimleri, dönemin iç ve dış politik koşullarıyla birlikte ele alınmıştır. Makale, 1962 tarihli Sovyet resmî belgeleri ışığında, Sertellere tanınan özel emeklilik statüsünün oluşum sürecini ve bu sürecin kurumsal ve siyasal arka planını incelemiştir. Bu çerçevede, emeklilik maaşının bağlanmasında Türkiye Komünist Partisi'nin girişimleri ve Sovyet parti-devlet mekanizmaları arasındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Çalışma ayrıca, Sertellere sağlanan desteğin yalnızca düzenli aylık ödemelerle sınırlı kalmadığını; Bakü'de daimi ikamet izni, konut tahsisi, sağlık hizmetlerine erişim gibi çeşitli sosyal ve idarî imkânları da kapsadığını göstermiştir. Bu uygulamalar, Sovyetler Birliği'nin yabancı komünist kadrolara yönelik koruma ve destek politikalarının somut bir örneği olarak değerlendirilmiştir. Sertellerin özellikle Bizim Radyo'daki editoryal ve siyasal faaliyetleri, bu özel statünün tesisinde belirleyici unsurlardan biri olarak ele alınmıştır. Makale, Serteller örneği üzerinden Sovyetler Birliği'nin Cumhuriyet dönemi Türkiyeli muhalif aydınlara ve yabancı komünistlere yönelik maddi ve sosyal destek mekanizmalarını, anı anlatıları ile arşiv belgeleri arasındaki farklara da işaret ederek yeniden değerlendirmeyi amaçlamıştır.